Thế giới phức tạp lắm - Đôi khi máy bay vẫn va vào nhau

supervisor_accountAdministrator visibility 824 10/8/2017 10:14:43 PM
Sự khéo léo, thông minh siêu việt của con người đã tạo ra một thế giới mà tâm trí không thể kiểm soát được. Liệu cuối cùng chúng ta đã đạt đến giới hạn của bản thân?

Mặc dù bầu trời rộng lớn, bao la là vậy nhưng đôi khi máy bay vẫn có thể va vào nhau. Để tránh những thảm hoạ này, Cảnh báo Giao thông và Trật tự An Toàn Giao Thông (TCAS) đã được phát triển. TCAS cảnh báo các phi công về các mối nguy tiềm ẩn và thông báo với họ cách phòng tránh bằng cách sử dụng một loạt các quy tắc phức tạp. Trên thực tế, các quy tắc này - được phát triển qua nhiều thập kỷ - rất phức tạp, có lẽ chỉ một số ít các cá nhân có thể hiểu nó. Một khi TCAS được phát triển, con người bị đẩy xuống bên lề và thay vào đó là hàng loạt những quy tắc, nguyên tắc được sử dụng.

Trong khi vấn đề tránh những xung đột vốn đã là một câu hỏi phức tạp thì hệ thống những quy tắc mà chúng ta xây dựng để giải quyết vấn đề này về còn phức tạp hơn nhiều, thậm chí các chuyên gia cũng phải dành thời gian để nghiên cứu. Sự phức tạp leo thang này chỉ ra một hiện tượng lớn hơn trong cuộc sống hiện đại. Đó là khi các hệ thống quy tắc được thiết kế để cứu mạng chúng ta lại khó nắm bắt và khó ghi nhớ.

Trong nhiều thế kỷ, con người đã tạo ra các máy móc, thiết bị công nghệ còn phức tạp hơn bao giờ hết, từ những máy móc thô sơ đến các hệ thống thông tin và luật pháp giữ cho nền văn minh toàn cầu của chúng ta vận hành trơn tru. Công nghệ tiếp tục tăng tốc, mức độ phức tạp ngày càng tăng song điều đó đã mang lại nhiều hậu quả mà các thế hệ trước không thể tưởng tượng được: Một thế giới văn minh, hiện đại; một thế giới công nghệ cao nhưng cũng là một thế giới phức tạp. Một điều dễ dàng nhận thấy rằng công nghệ ngày càng tiếp tục phát triển phức tạp bao nhiêu thì các chuyên gia xây dựng và duy trì các hệ thống đó còn phức tạp hơn bấy nhiêu. Giờ đây, chúng ta đang sống trong một thế giới đầy những khiếm khuyết và lỗi. Nhưng chính những lỗi đó lại do chính chúng ta tạo ra khi hình thành nên hệ thống những quy tắc, luật lệ. Khi chúng ta tìm ra lỗi, khiếm khuyết trong một trò chơi điện tử, điều đó rất hấp dẫn, nhưng khi ta tìm ra lỗi xuất phát từ cơ sở hạ tầng của xã hội, ta dừng lại và việc ta thường làm là tránh gặp phải lỗi đó, tránh gây ra lỗi bằng cách đặt ra những nguyên tắc, quy định trong khi sử dụng máy móc.

Hãy lấy Hoa Kỳ, một đất nước có khoa học và công nghệ phát triển hàng đầu thế giới làm ví dụ. Một trong những dấu hiệu sớm nhất của công nghệ làm biến đổi cuộc sống con người là sự xuất hiện của giao thông, đường sắt, hàng không. Con người có thể dịch chuyển một khoảng cách xa chỉ trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, Mỹ là một quốc gia trải dài trên nhiều múi giờ. Việc thiết kế ra mô hình đường sắt đã khó, việc làm thế nào để phối hợp hàng chục đoàn tàu đi qua lục địa này mà không va vấp, chênh lệch múi giờ với nhau còn khó và phức tạp hơn. Thực tế, ước tính rằng Hoa Kỳ có hơn 300.000 nút giao thông với tín hiệu giao thông trong hệ thống đường sắt của nó. Và hệ thống ấy không chỉ bao gồm những đường ray, trạm ga thông thường mà còn là hệ thống điều khiển, hệ thống mạng và các nhân viên phục vụ dịch vụ. Trong suốt 200 năm qua, số lượng các bộ phận trong hệ thống nhà nước cũng như tư nhân ngày càng được phân nhỏ, nhiều chức vụ kiêm nhiệm từ máy bay đến máy tính, từ cấp cao đến tạp vụ đã tăng lên theo cấp số nhân.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực quản lý đã ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của cuộc sống của chúng ta, từ các thiết bị nhà bếp đến các thiết bị tập luyện thể dục. Chúng ta đang sống với những hậu quả không mong muốn: một thế giới mà chúng ta đã tạo ra cho chính bản thân chúng ta quá nhiều phức tạp. Chúng ta phải học thêm rất nhiều kỹ năng cũng như kiến thức mới để có thể tồn tại trong thế giới đầy quy tắc, luật lệ này. Từ những bước cơ bản sử dụng máy vi tính đến những công việc tinh vi điều khiển hay lập trình quản lý.

Lịch sử loài người chúng ta ghi dấu rất nhiều thành tựu khoa học nổi tiếng, thậm chí là những phát minh mang tính đột phá thời đại. Con người nhỏ bé nhưng thật siêu việt. Tuy nhiên, khi thế giới ngày càng phát triển thì một phần không nhỏ các bạn trẻ đang có xu thế hưởng thụ những thành quả, chấp nhận và sử dụng nó, kèm theo đó là những lưu ý, quy tắc hay quy định khi sử dụng công nghệ. Chúng ta không thể phủ định những lợi ích lớn lao mà công nghệ đem lại nhưng công nghệ vốn phức tạp, chính nó tạo nên một cuộc sống quanh ta thêm phức tạp hơn. Thứ mà chúng ta tiếp xúc và sử dụng mỗi ngày là công nghệ, là những máy móc thông qua đó mới tác động gián tiếp lên con người. Chỉ cần một tin nhắn, một cú điện thoại, hai người cách nhau nửa bán cầu vẫn có thể nói lời yêu thương với nhau. Những tưởng rằng điều ấy sẽ khiến họ thêm gắn bó với nhau hơn, nhưng sự thật, họ đang dần xa nhau, từng chút, từng chút một.

Một thế giới gần như khép kín, con người cũng khép kín bên trong cái thế giới của riêng họ với bạn bè thân thiết là công nghệ, là máy tính, internet. Ta có thể biết mọi chuyện trên thế giới chỉ bằng một cái nháy chuột, nhưng lại bàng quan với những gì đang xảy ra quanh ta. Đã đến lúc ta phải nhận ra rằng các máy đang tương tác với nhau một cách phong phú, còn con người thì đứng bên lề sự tương tác đó.

Có một giải thuyết được đưa ra trong cuốn sách "Hướng dẫn cho người mới bắt đầu", học giả thời Trung cổ Moses Maimonides đã phát biểu rằng: "Trí tuệ của con người chắc chắn có một giới hạn nào đó" và thậm chí ông còn liệt kê một số khái niệm mà ông nghĩ chúng ta sẽ không bao giờ nắm bắt hay hiểu được. Theo đó, thế giới không ngừng vận động và phát triển kéo theo mọi khía cạnh của cuộc sống đi lên theo nhiều hướng. Tốt đẹp có, xuống dốc cũng có thể. Đến một giai đoạn nhất định, giới hạn của con người đạt tới ngưỡng. Có lẽ, chúng ta nên dừng lại một chút để hiểu, để tận hưởng vị cuộc sống đơn giản, bình yên. Chúng ta không hiểu chuyện gì đang xảy ra xung quanh mình. Những mối quan hệ quốc tế, chiến tranh, biểu tình, suy thoái kinh tế, biến đổi khí hậu, áp lực công việc... Mọi thứ bủa vây lấy ta, thật phức tạp làm sao?

Nhà khoa học máy tính nổi tiếng người Mỹ Danny Hillis đã lên tiếng cho rằng:  "Con người ngày càng bối rối, lúng túng trước những thách thức về công nghệ." Hillis cho rằng máy móc của chúng ta, hiện nay quá phức tạp để hiểu được. Cho dù đó là toàn bộ Internet, hay những bước cơ bản khi sử dụng để hiểu rõ về toàn bộ, việc giữ nó trong đầu là điều không còn khả thi nữa.

Một ví dụ về xu hướng này là sự phức tạp ngày càng tăng của phần mềm, được đo bằng số dòng mã cần để lập trình ra nó. Theo một số ước tính, mã nguồn cho hệ điều hành Windows đã tăng lên gấp bội trong một thập kỷ, làm cho một người không thể hiểu được tất cả các phần khác nhau cùng một lúc. Thậm chí các hệ thống pháp luật của chúng ta cũng đã trở nên lộn xộn. Các bộ luật, hiến pháp tự nó đã là một công nghệ cấp cao, công nghệ của nền văn minh nhân loại. Như bộ luật Hoa Kỳ dài hơn 22 triệu từ và chứa hơn 80.000 những dữ liệu liên quan trong đó giữa phần này với phần khác. Mạng lưới pháp luật rộng lớn này phức tạp vô cùng mà không ai có thể hiểu một cách toàn bộ. Michael Mandel và Diana Carew của Viện Chính sách Tiến bộ ở Washington DC đã đề cập đến sự phát triển của các hệ thống pháp luật như là sự tăng thêm một cách nhanh chóng của các điều luật, điều khoản. Theo đó, chúng ta tiếp tục ngày càng có nhiều quy tắc và quy định. Mỗi luật riêng lẻ đều có ý nghĩa, nhưng cùng nhau có thể gây mâu thuẫn và thậm chí tương tác bằng những cách đáng ngạc nhiên và bất ngờ.

Và xu hướng làm, sử dụng mà không hiểu tại sao ngày đang gia tăng. Chẳng hạn, hiện nay chúng ta có máy in 3D, máy móc thiết bị để giúp xây dựng đường hầm và cầu, thậm chí là phần mềm giúp thiết kế các sản phẩm và cơ sở hạ tầng mới. Ta chẳng cần hiểu chúng vận hành ra sao, ta chỉ cần sử dụng và tuân theo những quy tắc cơ bản. Một lĩnh vực tính toán, lập trình tiến hóa, thậm chí còn cho phép phần mềm “giải quyết” và đưa ra các giải pháp cho các vấn đề, mà con người không thể hiểu được tại sao đáp án lại là như thế.

Một vài năm trước, một nhóm các nhà khoa học nghiên cứu đã cố gắng để cải thiện việc thiết kế một loại mạch máy tính nhất định. Họ tạo ra một nhiệm vụ đơn giản là tìm hiểu cấu tạo, cách thức hoạt động của các vi mạch để giải quyết các lỗi, hay cải tiến nó. Nhưng sau đó, mọi cố gắng để phát triển đã phải mất rất nhiều thời gian vì có quá nhiều thứ, quá nhiều dữ liệu kèm theo. Sau nhiều thế hệ, nhóm nghiên cứu đã tìm ra một thiết kế mạch thành công. Nhưng thú vị là một phần của máy tính đã được ngắt kết nối từ phần chính của mạch, nhưng rất cần thiết cho chức năng của nó. Về cơ bản, chương trình tiến hóa đã tận dụng các hiện tượng vật lý và điện từ lạ mà không một kỹ sư nào từng nghĩ đến việc sử dụng để làm cho mạch hoàn thành nhiệm vụ của nó.

Kỹ thuật tiến hoá này mang lại một hệ thống công nghệ mới, một điều mà chúng ta gặp khó khăn trong việc hiểu, bởi vì chúng ta sẽ không bao giờ tự tìm ra một thứ như thế. Trong cờ vua, một lĩnh vực mà máy tính mạnh hơn con người và có khả năng giành chiến thắng theo những cách mà trí tuệ con người không thể hiểu được, các loại giải pháp này được gọi là “các nước cờ máy tính” - những động thái mà con người không bao giờ làm, những nước cờ trông có vẻ ngu ngốc nhưng vẫn nhận được kết quả tốt. Như nhà kinh tế học người Mỹ Tyler Cowen ghi nhận trong cuốn sách Mean Is Over (2013), những hành động này thường có vẻ sai, nhưng chúng rất hiệu quả.

Vậy làm thế nào để chúng ta đáp ứng tất cả những điều phức tạp này? Một câu trả lời đơn giản chỉ là bỏ cuộc. Và thậm chí là một chút hèn nhát, nhưng chúng ta nên làm gì để thay thế khi chính chúng ta không thể hiểu sáng tạo của chúng ta nữa?

Có lẽ chúng ta có thể thay thế, tiếp nhận những vấn đề phức tạp đó giống như thái độ với thời tiết. Mặc dù chúng ta không thể kiểm soát được thời tiết hoặc hiểu nó trong tất cả các chi tiết phi tuyến tính, chúng ta có thể dự đoán nó một cách hợp lý, thích nghi với nó, và thậm chí chuẩn bị cho nó. Vì vậy, cũng giống như các mô hình thời tiết, chúng ta có thể bắt đầu tạo ra các mô hình đơn giản hoá các hệ thống công nghệ. Chơi với một mô phỏng hệ thống mà chúng ta quan tâm - kiểm tra các giới hạn của nó và không coi trọng các tham số của nó, thay vì hiểu nó hoàn toàn - có thể hiểu đây là một kỹ năng chúng ta cần phát triển.

Ví dụ, trò chơi máy tính SimCity, một mô hình phân loại, cung cấp cho người dùng những hiểu biết sâu sắc về cách hoạt động của một thành phố. Trước SimCity, rất ít người nằm ngoài lĩnh vực quy hoạch đô thị và kỹ thuật dân dụng có một mô hình tinh thần rõ ràng về cách các thành phố hoạt động, và không ai có thể thử nghiệm các nút bấm của một mô hình cuộc sống đô thị để tạo ra những kết quả. Có lẽ chúng ta vẫn không thể làm điều đó ở mức độ phức tạp của một thành phố thực tế, nhưng những người chơi các loại trò chơi này có một sự hiểu biết tốt hơn về những tác động chung của hành động của họ. Chúng ta cần phải cải thiện hơn nữa về mô phỏng "trò chơi" của thế giới công nghệ nói chung. Điều này có thể được hiểu theo hướng mà hệ thống giáo dục của chúng ta cần phải tiến tới, dạy cho học sinh cách chơi với những hệ thống mô phỏng, kiểm tra giới hạn và cách thức hoạt động.

Chúng ta cũng cần những thông dịch viên để giâỉ thích về những gì đang xảy ra trong các hệ thống này, giống như các nhà khí tượng học truyền hình. Họ sẽ trau dồi kỹ năng tìm kiếm, hấp thụ và đánh giá thông tin... Họ sẽ là những người phiên dịch những sự thật xuất phát từ mạng lưới máy móc của chúng ta. Ít nhất trong một khoảng thời gian trong tương lai, họ sẽ là những người duy nhất còn lại có một khái niệm rõ ràng về những gì đang xảy ra.

Theo 1tach.com

BÀI ĐANG HOT

20 Ý tưởng mở quán cà phê cho người khởi nghiệp kinh doanh nhỏ

06/12/2016

Khởi nghiệp là gì, cần những yếu tố nào và làm sao để khởi nghiệp thành công?

11/06/2017

[Truyện cười] Tuyển tập những truyện cười bựa nhất về con Thỏ ngáo đá

11/12/2016

100 ý tưởng khởi nghiệp kinh doanh nhỏ ít vốn cho người mới bắt đầu

06/12/2016

4 lý do bạn không nên cắt viên vitamin E để bôi mặt – Làm đẹp với vitamin E như thế nào cho đúng cách?

09/03/2017

11 công việc có mức thu nhập cao dành cho phụ nữ

16/05/2017

Top 10 game chiến thuật cực hay cho PC có cấu hình “dễ chịu”

25/10/2016

Tại sao bom nguyên tử lại nổ thành hình cây nấm?

16/04/2017

15 anime với nội dung quái đản nhất khiến bạn phải thốt lên “Quát đờ phắc!” khi đang xem

24/10/2016

25 phát minh quan trọng nhất trong lịch sử loài người

15/03/2017

12 điều tuyệt vời về iPhone 7 - bạn đã biết chưa?

29/10/2016

10 mẫu xe độ Super Cub đẹp đến ngỡ ngàng!

30/12/2016

Tất cả những điều bạn cần biết về ngành tâm lý học trước khi quyết định theo đuổi ngành này

09/05/2017

Cảnh báo: Tác hại từ việc trị mụn bằng kem đánh răng!

10/12/2016

Vì sao sai lè mà vẫn tin là đúng - Hiệu ứng chân lý ảo tưởng trong tâm lý học

24/11/2016

Những chú voi con dễ thương này sẽ làm bạn mỉm cười

04/05/2017

Đừng vội sử dụng thực phẩm chức năng khi chưa tìm hiểu kỹ về nó

23/06/2017

Cách gọt hoa quả nhanh, đơn giản đến bất ngờ (táo, dưa hấu, xoài, bơ, dứa, cam quýt, thanh long chơi hết)

23/05/2017

10 cuốn sách cực hay về tâm lý học - Bạn đã đọc bao nhiêu cuốn trong số này rồi?

17/05/2017

Vì sao chúng ta không bao giờ thấy chó sói biểu diễn trong rạp xiếc

11/03/2017

Chiêm ngưỡng 10 mẫu chữ viết tay đẹp đến sững sờ

03/04/2017

25 (+3) mẫu bàn giúp phòng khách nhà bạn độc đáo trong mắt bạn bè

16/11/2017

Du lịch phượt Quảng Ngãi với 14 điểm đến và 21 đặc sản nổi nổi tiếng

31/08/2017

Khi sự thù ghét trở thành động lực của sáng tạo

13/02/2017

[Video học tiếng Anh] IELTS Writing Task 1: How to describe a process

30/04/2017

Không đọc sách, chỉ đọc tóm tắt sách: Tưởng hiệu quả hóa ra tai hại

12/12/2016

10 khám phá khảo cổ thay đổi quan điểm của chúng ta về lịch sử

24/07/2017

10 cặp vếu trong anime "phá nát" mọi định luật vật lý

30/12/2016

Thiếu Testosterone – Nguyên nhân của bệnh thiểu năng sinh dục nam

24/11/2016

Bí ẩn đằng sau logo của thương hiệu cà phê nổi tiếng thế giới Starbucks

29/10/2016

© Copyright 2016. Bản quyền website thuộc về 1tach.com