Khi nào thì stress tốt cho bạn?

supervisor_accountAdministrator visibility 916 8/13/2017 9:56:33 PM
Các luồng dẫn truyền xung động thần kinh và các cú sốc tinh thần do stress tạo nên sẽ đi xuống dưới da, phá vỡ cơ thể và các tế bào não và có những trường hợp sẽ ảnh hưởng trong suốt cuộc đời của bạn. Tuy nhiên stress không phải lúc nào cũng xấu.

Cuộc sống của chúng ta ngày càng được nâng cao, nhân loại ngày ngày tiến những bước dài trên con đường Khoa học và công nghệ tiên tiến. Những tưởng rằng, đời sống của con người sẽ càng có nhiều cải thiện nhưng cái cuộc sống hiện đại đó lại tràn ngập những căng thẳng, lo âu về bạo lực, hỗn loạn, bất hoà và hàng loạt những vấn đề phức tạp khác. Tốc độ cuộc sống dịch chuyển quá nhanh, chúng ta có quá nhiều việc phải làm trong khi thời gian để hoàn thành chúng lại quá ít. Điều này phá vỡ nhịp sinh học tự nhiên của chúng ta và khiến chúng ta có các hành vi không lành mạnh như thức khuya, ăn nhiều hay bỏ bê tập thể dục.

Căng thẳng, lo âu, áp lực là những xúc cảm thường gặp ở người trưởng thành, thậm chí ở cả trẻ nhỏ. Những cú sốc tâm lý từ thời thơ ấu (như đói nghèo, cha mẹ li hôn, hay bạo lực gia đình) vô tình để lại dấu vết suốt đời trên não bộ khiến cơ thể bị suy yếu sức khoẻ lâu dài, tăng tỷ lệ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, trầm cảm hay lạm dụng chất gây nghiện, đồng thời xuất hiện các triệu chứng sa sút trí tuệ. Điều này ảnh hướng rất lớn tới chỉ số hạnh phúc của mỗi người, cuộc sống sẽ trở nên nặng nề hơn, khả năng làm việc sẽ kém đi, sự chán chường xuất hiện và kéo dài. Vậy từ đâu mà tất cả các căng thẳng này xuất hiện? Nó làm gì với bộ não và cơ thể của chúng ta? Chúng ta có thể làm gì với nó? Và làm sao để kiểm soát những căng thẳng đó?

Nhà tâm lý học Jerome Kagan tại Đại học Harvard phàn nàn rằng từ “stress” đã được sử dụng ngày càng nhiều nhưng không hề đúng với nghĩa thực sự của nó, thậm chí nhiều cách gần như là vô nghĩa. “Stress” có nguồn gốc từ tiếng Latinh “stringere” nghĩa là “kéo căng.” Ông cho rằng “stress” chỉ được dùng cho những trường hợp cực đoan nhất hoặc các sự việc gây tổn hại về mặt tinh thần cho não bộ. Đồng thời, ông cùng các nhà khoa học xã hội, các bác sĩ và các nhà dịch tễ học đã tham gia nghiên cứu một vấn đề chung: Làm thế nào để đo lường và đánh giá stress từ môi trường xã hội và thể chất của chúng ta? Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng các hành vi căng thẳng trên cơ thể và bộ não có ảnh hưởng sâu sắc đến sức khoẻ và bệnh tật.

Các phát hiện của các nhà nghiên cứu gần đây, đặc biệt là nghiên cứu về mối liên quan giữa căng thẳng và não bộ của giáo sư Bruce McEwen (trưởng phòng thí nghiệm về Huyết học thần kinh Harold và Margaret Milliken Hatch tại Đại học Rockefeller) đăng trên Tạp chí Khoa học thần kinh đã chỉ ra rằng trên thực tế không phải tất cả các căng thẳng là như nhau.

Ở người, căng thẳng thường được mô tả là một tình trạng tiêu cực hay tích cực có ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và thể chất của người đó. “Stress” cũng có cả mặt lợi, hại và thường tồn tại ở 3 dạng. “Sự căng thẳng tốt” liên quan đến việc giành lấy một cơ hội cho những gì bạn muốn (như phỏng vấn cho một công việc, hoặc nói chuyện trước người lạ) và cảm giác được khen thưởng khi thành công. “Căng thẳng có thể chịu đựng được” có nghĩa là khi một điều gì đó xấu xảy ra (như mất việc hoặc người yêu) nhưng bản thân bạn có nhiều nỗ lực,cố gắng để vực dậy, chống trả lại nó. “Căng thẳng có hại” là một cái gì đó tồi tệ đến nỗi chúng ta không có dũng khí hay sức lực để kháng cự hay điều chỉnh nó. Điều đó có thể làm chúng ta xuống tinh thần hoặc thể chất, khiến chúng ta cứ đi lòng vòng, luẩn quẩn trong sự bế tắc, chán chường kéo dài.

Trong cơ thể của chúng ta luôn tồn tại một trạng thái được gọi là "homeostasis" - cân bằng nội môi. Chúng ta duy trì nhiệt độ cơ thể và độ pH (độ kiềm và độ chua) trong phạm vi hẹp, giữ các mô của chúng ta hoà cùng với oxy để nuôi dưỡng các tế bào. Để duy trì trạng thái ổn định này, cơ thể của chúng ta tiết ra các hormone như adrenalin. Thật vậy, khi chúng ta gặp một mối đe dọa (như gặp một con chó lớn đang gầm gừ) thì vùng dưới đồi nhanh chóng tạo ra một hệ thống báo động trong cơ thể gửi tín hiệu hóa học đến tuyến yên. Sau đó, tuyến yên tiết ra ACTH (Adrenocorticotropic hormone) kích hoạt tuyến thượng thận (nằm bên cạnh thận) để giải phóng adrenalin và hormone stress chính là cortisol. Adrenalin làm tăng nhịp tim, huyết áp và cung cấp năng lượng cho cơ thể còn cortisol làm tăng glucose trong máu và có nhiều tác động có lợi tác động lên hệ thống miễn dịch, não và một số cơ quan khác. Khi cơ thể ở trạng thái phản ứng lại “stress” – tức là cường độ căng thẳng quá ngưỡng chịu đựng (ví dụ như trong những tình huống sống còn hoặc khi gặp nguy hiểm), thì cơ thể sẽ giảm tiết cortisol gây giảm phản ứng của hệ thống miễn dịch, ngăn chặn hệ thống tiêu hoá, sinh sản và quá trình tăng trưởng, cũng như báo hiệu các vùng não kiểm soát chức năng nhận thức, tâm trạng (động lực hay sợ hãi.)

Các chất trung gian sinh học như cortisol và adrenalin giúp chúng ta thích ứng - là quá trình chúng ta bị kích thích nhưng vẫn giữ cho môi trường nội môi của cơ thể cân bằng và sau đó giảm dần các hormone đi khi kích thích kết thúc. Khi điều đó không xảy ra, những “hormone căng thẳng” này có thể gây ra những thay đổi xấu trong não và cơ thể (như huyết áp thay đổi: cao hoặc thấp hay tích tụ mỡ bụng). Khi cơ thể bị mất cân bằng nội môi (do cơ thể mất tính thích ứng hay cơ thể mắc bệnh), chúng ta dễ rơi vào trạng thái “căng thẳng có hại”. Càng mất cân bằng nội môi, cơ thể chúng ta càng bị quá tải do chứa nhiều các hormone, biểu hiện ra cảm xúc, thể hiện những hành vi không lành mạnh. Các hành vi ấy lại có tác dụng tiêu cực tác động trở lại với cơ thể chúng ta. Đó là một vòng luẩn quẩn khi chúng ta gặp phải “stress” thực sự. Ví dụ đơn giản, khi mất đi người mình yêu thương, bạn luôn cảm thấy cô đơn, trống rỗng. Bạn tìm đến thuốc lá, rượu bia để quên đi nỗi đau dẫn đến chứng tăng huyết áp và tăng mỡ bụng, làm tắc nghẽn động mạch vành. Vô hình trung, "stress" đang gián tiếp giết chết bạn, nếu bạn không đủ tỉnh táo và bình tĩnh. Nói tóm lại, các cơ chế cân bằng nội môi trong cơ thể có thể giúp chúng ta thích ứng nhưng cũng có thể góp phần gây ra các bệnh tật cho chúng ta.

Mặc dù với công nghệ hiện đại ngày nay chúng ta thường định lượng (đo mức hay đo hàm lượng) cortisol và nó sẽ cho chúng ta biết liệu chúng ta có bị stress hay không nhưng điều này lại gây nên hai sự hiểu nhầm. Thứ nhất, một thước đo duy nhất của cortisol sẽ không báo cho chúng ta biết vì điều gì mà mức cortisol đi lên và xuống trong vài phút (tức là không tìm ra nguyên nhân stress) - và ngăn chặn sự biến động này làm giảm khả năng dẻo dai thích nghi đang diễn ra trong não. Hơn nữa, cortisol dao động trong suốt cả ngày, thức dậy vào buổi sáng để đánh thức chúng ta và sau đó giảm xuống mức thấp nhất vào buổi tối trước khi chúng ta đi ngủ. Thiếu ngủ, hay ngủ sai nhịp sinh học sẽ làm mất tính ổn định của nhịp điệu này có thể gây nên một số hình thức trầm cảm, thậm chí không những làm giảm sự đáp ứng căng thẳng và sự thích ứng mà còn thúc đẩy béo phì, cholesterol cao và các yếu tố nguy cơ đối với bệnh tiểu đường, tim mạch. Thứ hai, cortisol bị coi là “xấu” song sự thực cortisol không phải là “kẻ xấu”: nó có vai trò sinh lý quan trọng trong cơ thể - điều phối sự trao đổi chất. Cortisol làm tăng huyết áp, tăng đường huyết, có tác động tăng cường miễn dịch (chống viêm), chống dị ứng. Trong y học, cortisol tổng hợp (Hydrocortisone) được dùng làm thuốc để điều trị bệnh dị ứng (đặc biệt trong cấp cứu sốc phản vệ). Ngoài ra, cortisol kiểm soát quá trình giáng hóa hydrat-cacbon, chất béo và trao đổi protein và là chất kháng viêm với tác dụng ngăn cản sự giải phóng phospholipid, giảm hoạt động bạch cầu ưa toan và hàng loạt các cơ chế khác. Hiện nay, cortisol được WHO liệt kê vào danh mục thuốc thiết yếu trong y tế. Do đó, khi bị kích thích, căng thẳng mà cơ thể không tiết thêm cortisol là điều xấu, hệ thống miễn dịch không được tăng cường, các mô dễ tổn thương khiến các tế bào bị viêm hay bị giết chết. Sau những căng thẳng mà cơ thể không ngừng tiết cortisol cũng tạo ra các phản ứng tiêu cực. Trong số những hậu quả đó là sự gia tăng sản xuất chất béo, dẫn đến bệnh béo phì, tiểu đường, trầm cảm và bệnh tim cuối cùng - chúng ta có thể bị giết chết.

Stress có thể gây độc làm tăng lo lắng bằng cách kích thích ra các tế bào thần kinh ở vùng amiđan - vùng não kiểm soát sự lo lắng và hiếu chiến. Thiền có thể đảo ngược quá trình và làm giảm kích thước của những nơ-ron. Trong khi đó, một cách đơn giản hơn cả là hoạt động thể dục thường xuyên sẽ tạo nên sự hình thành các nơ-ron mới trong vùng hippocampus - một vùng não cần thiết cho trí nhớ hàng ngày và định hướng không gian - nó cũng cải thiện trí nhớ và tâm trạng góp phần giúp bạn vượt qua căng thẳng.

Tóm lại, căng thẳng, áp lực với cường độ thấp có thể là một điều tốt và thậm chí có lợi ích trong công việc và sức khỏe. Stress tích cực giúp tăng hiệu suất vận động thể thao. Nó cũng có vai trò trong động lực, thích nghi và phản ứng với môi trường xung quanh. Tuy nhiên với một lượng áp lực quá nhiều có thể dẫn đến nhiều vấn đề đối với cơ thể và điều đó có thể cực kì có hại.

Những phát hiện mới về các phát sinh thần kinh ở não người trưởng thành có ý nghĩa rất lớn không chỉ vì sự thừa nhận rằng tế bào gốc, hoặc tế bào tiền thân, có thể được sử dụng để điều trị tổn thương não, mà còn vì ý nghĩa của chúng đối với lối sống. Hoạt động thể chất thường xuyên làm tăng sự phát triển thần kinh ở tuổi già cũng như người trẻ tuổi, và cải thiện trí nhớ và tâm trạng và thậm chí làm cho vùng hippocampus lớn hơn, có xu hướng giảm trong trầm cảm và bệnh tiểu đường giữa các điều kiện khác. Trong vòng sáu tháng đến một năm, hoạt động hiếu khí thường xuyên như đi bộ một giờ mỗi ngày trong năm đến bảy ngày một tuần không chỉ làm cho vùng hippocampus lớn hơn và cải thiện trí nhớ mà còn cải thiện việc ra quyết định bằng cách gia tăng lưu lượng máu và chức năng trao đổi chất ở vỏ não trước trán - vùng não cần thiết cho việc tự điều chỉnh cảm xúc và động lực cũng như trí nhớ làm việc. Thật vậy, hoạt động thể chất thường xuyên là hành vi quan trọng nhất mà ta có thể làm để duy trì sức khoẻ của não và cơ thể.

Theo các nhà nghiên cứu, vỏ não trán trước cũng phản ứng với những căng thẳng thuộc loại là “stress chịu đựng được.” Trong nghiên cứu luận án tiến sỹ Liston đã đánh giá một nhóm sinh viên y khoa có dấu hiệu căng thẳng. Ông nhận thấy rằng những người bị stress mạn có khả năng nhận thức chậm hơn trong việc thực hiện một bài kiểm tra tính linh hoạt và cũng có kết nối chức năng chậm hơn trong một mạch não liên quan đến vỏ não trước trán. Lý do chúng ta có thể gọi đó là “căng thẳng chịu đựng được” là sau khi căng thẳng qua đi, có sự hồi phục của bộ não trưởng thành. Các nghiên cứu song song về sự căng thẳng cảm nhận trên mô hình động vật cho phép Liston thấy sự co lại của các sợi thần kinh thần kinh và giảm các khớp thần kinh ở vỏ não trước trán, giải thích sự thiếu hụt tính linh hoạt nhận thức khi chúng ta bị căng thẳng.

Một số nghiên cứu gần đây đã cho kết quả rằng căng thẳng thường xuất hiện sau những chấn thương gọi là rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD). Nhà nghiên cứu Chattarji đã phát hiện ra rằng, một người có những dấu hiệu của PTSD  có thể dẫn đến sự hình thành các khớp nối thần kinh mới trong một đến hai tuần. Sự xuất hiện của những khớp thần kinh mới đi cùng với sự gia tăng dần sự lo lắng. Các nghiên cứu gần đây cho thấy cortisol thấp vào thời điểm chấn thương - trong phẫu thuật mở tim hoặc sau một tai nạn giao thông - là một yếu tố nguy cơ gây tử vong và cortisol tăng trong hoặc ngay sau khi chấn thương có thể làm giảm các triệu chứng PTSD sau này.

Ngoài ra, các nghiên cứu khác cho thấy tác động của stress gây ra tác hại khác nhau theo giới tính. Phụ nữ dễ bị trầm cảm hơn sau khi bị stress trầm trọng trong khi đàn ông có nhiều khả năng phản ứng lại bằng các hành vi đối phó (hút thuốc, tìm đến rượu bia hay các chất gây ảo giác). Các nhà khoa học thấy rằng có các thụ thể cho các hormone estrogen, androgens và progestins trong não bộ nam và nữ điều khiển bộ nhớ, cảm giác đau, phối hợp chuyển động và các chức năng quan trọng khác. Nhưng nhờ sự khác biệt về giới tính được lập trình di truyền trong não của chúng ta, nam giới và phụ nữ phản ứng khác nhau với stress. Những khác biệt giới tính xảy ra trong não và không chỉ ở những vùng như vùng dưới đồi liên quan đến sinh sản. Trên thực tế, nghiên cứu mới chỉ ra rằng, ở cấp độ phân tử và di truyền, phản ứng của nam và nữ đối với stress ở vùng hippocampus rất khác nhau.

Bất cứ ai cũng đã từng thất bại, đã từng vấp ngã ít nhất một lần trong đời như một quy luật bất biến của tự nhiên. Có nhiều người có khả năng vực dậy, đứng lên rồi nhẹ nhàng bước tiếp như thể chẳng có chuyện gì xảy ra, nhưng cũng có nhiều người chỉ có thể ngồi một chỗ và vẫn luôn tự hỏi lý do vì sao bản thân lại có thể dễ dàng “mắc bẫy” đến như thế? Cuộc đời đôi khi vẫn như vậy, tuy không đẹp hay mơ mộng như chúng ta thường nghĩ nhưng cuộc đời luôn công bằng với mỗi chúng ta. Có thể chúng ta không bao giờ tránh né được những ảnh hưởng của bên ngoài dù tích cực hay tiêu cực, nhưng chúng ta có thể chuyển sang thích ứng và thoát khỏi những căng thẳng ấy.

Dẫu sao thì cơ thể của bạn vẫn luôn là một cỗ máy hoàn hảo đến không ngờ, vì khi bạn mệt mỏi bởi stress thì tuyến yên sẽ tiết ra hormone oxytocin để cứu vớt bạn. Nó thúc đẩy bạn tìm kiếm sự giúp đỡ từ những người xung quanh, “rỉ rả” vào tai họ những mệt mỏi của bạn thay vì tự mình chữa lành và nó cũng khiến bạn chú tâm hơn những người xung quanh để hỗ trợ và giúp đỡ họ. Lúc này, oxytocin là công cụ đầy quyền lực kết nối và thắt chặt thêm các mối quan hệ giữa con người với con người. Khi con người đến với nhau bằng tình yêu thương, stress chẳng còn là vấn đề nữa. Oxytocin giúp bạn trở nên hòa nhập với xã hội hơn. Điều này đã được thực chứng bằng một nghiên cứu trên 1000 người ở Mỹ. Kết quả là, những người trải nghiệm nhiều stress sẽ có tỷ lệ tử vong tăng 30%, nhưng nếu họ dành thời gian quan tâm giúp đỡ mọi người, tỷ lệ tử vong hầu như không gia tăng. Điều tuyệt diệu hơn nữa, oxytocin còn có tác dụng rất tốt cho tim mạch, bởi vì nó giúp tế bào tim tái sinh, như viên thuốc chữa lành những tổn thương trong bạn, vì thế giúp bạn dễ phục hồi hơn sau stress.

Cuối cùng, hãy tự tin vì cơ thể của bạn “biết” stress vì đó là phản ứng cần thiết với những gì bạn lưu tâm và là một cách tuyệt vời để bạn thích nghi với thế giới bên ngoài đầy sắc màu đẹp đẽ và cũng lắm chông gai, thử thách. Tim đập nhanh ư? Bạn đã sẵn sàng cho hành động. Hơi thở gấp gáp ư? Tuyệt thôi, bạn sẽ có nhiều oxy cho não. Máu tăng cao ư? Chẳng vấn đề gì, điều này giúp cho máu lưu thông dễ dàng hơn! Hãy có một cách nhìn nhận đúng đắn về sự căng thẳng, đơn giản và thực tế như Hans Selye - nhà khoa học tiên phong trong các nghiên cứu về stress nhận định: “stress như là muối của cuộc đời.” Thêm chút vị cho cuộc sống bạn sẽ thấy chúng đẹp đến nhường nào!

Theo 1tach.com

BÀI ĐANG HOT

Khởi nghiệp là gì, cần những yếu tố nào và làm sao để khởi nghiệp thành công?

11/06/2017

100 ý tưởng khởi nghiệp kinh doanh nhỏ ít vốn cho người mới bắt đầu

06/12/2016

20 Ý tưởng mở quán cà phê cho người khởi nghiệp kinh doanh nhỏ

06/12/2016

Cách xác định loại da và quy trình chăm sóc da từng bước hiệu quả nhất

06/08/2017

Những mẩu truyện tranh hài hước về chú rồng Pikagon (Pikalong)

11/03/2017

4 lý do bạn không nên cắt viên vitamin E để bôi mặt – Làm đẹp với vitamin E như thế nào cho đúng cách?

09/03/2017

11 công việc có mức thu nhập cao dành cho phụ nữ

16/05/2017

Những chú sóc đít bự này sẽ làm bạn sửng sốt vì độ “căng” của chúng

03/03/2017

6 loại khoáng chất đa lượng cần thiết cho cơ thể gồm những gì? Bạn có thể tìm thấy chúng ở đâu?

15/02/2017

[Truyện cười] Tuyển tập những truyện cười bựa nhất về con Thỏ ngáo đá

11/12/2016

Bệnh lao phổi là gì? Lây lan như thế nào? Triệu chứng, cách phòng và điều trị bệnh lao phổi?

18/05/2017

Ở đời có 4 cái ngu – Vì sao ngu? Ngu như thế nào?

02/12/2016

Top 10 loài động vật thông minh nhất quả đất (không kể con người)

06/03/2017

Những câu nói hay về tình yêu

20/02/2017

15 anime với nội dung quái đản nhất khiến bạn phải thốt lên “Quát đờ phắc!” khi đang xem

24/10/2016

25 (+3) mẫu bàn giúp phòng khách nhà bạn độc đáo trong mắt bạn bè

16/11/2017

Tại sao chúng ta thích xem phim kinh dị

21/10/2016

10 hành vi tàn ác trong thế giới loài vật

10/01/2017

8 điều kỳ diệu về loài nhện

18/10/2016

Tại sao vào mùa đông, chúng ta cảm thấy nước lạnh hơn không khí (Và những điều thú vị khác về nhiệt độ)

25/03/2017

Hố đen là gì? Khám phá những bí ẩn kỳ thú và đầy ngạc nhiên về hố đen.

02/06/2017

Trần Khánh Dư – Vị tướng lắm tài nhiều tật trong sử Việt

16/12/2016

Những điều khiến du khách nước ngoài cực kỳ thích thú khi đi du lịch ở Việt Nam

22/10/2016

Vì sao chúng ta không bao giờ thấy chó sói biểu diễn trong rạp xiếc

11/03/2017

Số ngẫu nhiên do máy tính tạo ra có thực sự ngẫu nhiên?

20/04/2017

Không đọc sách, chỉ đọc tóm tắt sách: Tưởng hiệu quả hóa ra tai hại

12/12/2016

10 bí quyết giúp bạn thành công trong mọi lĩnh vực

04/06/2017

25 phát minh quan trọng nhất trong lịch sử loài người

15/03/2017

Cảnh báo: Tác hại từ việc trị mụn bằng kem đánh răng!

10/12/2016

Tác hại của kiểu “văn phòng không gian mở” đối với tâm trạng và hiệu suất làm việc của nhân viên

03/02/2018

© Copyright 2016. Bản quyền website thuộc về 1tach.com